دا دیارە پێی دەوترێت توورەکە یان کەوی ڕەش، بە ئینگلیزی پێی دەوترێت Black Francolin و ناوی زانستییەکەی (Francolinus francolinus)ـە. وێنەکە نێرەی ئەم باڵندەیە لە کاتی فڕینێکی نزم و خێرا و ئاسۆییدا پیشان دەدات. ١. تایبەتمەندییە جەستەییەکان (باڵندەی نێر) سەر و مل: خاوەنی سەری ڕەشی درەوشاوەیە کە پەڵەیەکی سپی زۆر دیار و گەورە لەسەر ڕوومەتەکانی (لای گوێچکەی) هەیە. هەروەها خەرمانەیەکی (تۆقێکی) قاوەیی-سوورباوی (Chestnut collar) سەرنجڕاکێش لە دەوری ملیدا هەیە کە وەک ملوانکەیەک دەردەکەوێت. سنگ و لەش: سنگی ڕەشێکی تۆخە و بە خاڵی سپی ورد و ڕێک ڕازاوەتەوە. باڵەکانی و پشتی بە شێوازێکی ئاڵۆز و جوان خەتخەت و خاڵخاڵن بە ڕەنگەکانی قاوەیی، کرێمی و ڕەش، کە وەک کامۆفلاژێکی سروشتی یارمەتی دەدات لەناو دەوەن و گیاکاندا خۆی لە چاوی نێچیرگرەکان بشارێتەوە. قەبارە: باڵندەیەکی قەبارە مامناوەندە لە خێزانی فەسیلەی کەو و کێشکەکان (Phasianidae)، درێژیی لەشی نزیکەی ٣٣ بۆ ٣٦ سانتیمەتر دەبێت. ٢. ژینگە و بڵاوبوونەوە لە کوردستان شوێنی ژیان: بە پێچەوانەی کەوی باو (کەوی باکوور) کە زیاتر لە شوێنە بەرز و شاخاوییە ڕووتەکاندا دەژیت، کەوی ڕەش (توورەکە) زیاتر حەز بە ناوچە نزمەکان، دەشتاییەکان، کەنار ڕووبارەکان، زەوییە کشتوکاڵییەکان، و ئەو شوێنانە دەکات کە گیای بەرز و دەوەنی چڕیان لێیە. ئامادەیی لە ناوچەکە: لە دەشتایی و ناوچە گەرمێن و نیمچە شاخاوییەکانی کوردستاندا ئامادەییەکی باشی هەیە. لە وەرزی بەهاردا دەنگ و ئاوازی نێرەکانیان دەبێتە بەشێک لە ناسنامەی دەشتاییەکانی ناوچەکە. ٣. خۆراک و ڕەفتار شێوازی خۆراک: باڵندەیەکی هەمەخۆرە؛ بە زۆری تۆوی ڕووەکەکان، دەنکەوێڵە، گەڵا ناسکەکان دەخوات، و لە وەرزی زاوزێدا بڕێکی زۆر مێروو، کرم و مێروولە دەخوات بۆ دابینکردنی پرۆتینی پێویست بۆ بێچووەکانی. خوێندن و دیاریکردنی ناوچە: لە بەهاراندا، نێرەکان دەچنە سەر شوێنە کەمێک بەرزەکان (وەک تاشەبەردێک یان گردێکی بچووک) و دەنگێکی زۆر تایبەت، بەرز و چەند بڕگەیی دەردەکەن کە لە مەودایەکی دوورەوە دەبیسترێت، ئەمەش بۆ ڕاکێشانی مێینەکان و بەرگریکردنە لە سنووری ناوچەکەیان. فڕین: کاتێک هەست بە مەترسی دەکات، زیاتر حەز دەکات لەسەر زەوی بە خێرایی ڕابکات و خۆی بشارێتەوە. بەڵام کاتێک لەناکاو ڕادەپەڕێت، فڕینێکی خێرا، قورس، نزم و ڕاستەوخۆی هەیە بە باڵەفڕێیەکی بەهێز، کە گرتنی فۆتۆ یان ڤیدیۆ لەم دۆخەدا تەحەدایەکی هونەریی گەورەیە.
لەسەر نەخشە ببینە